Strona główna Planowanie własnej kariery czy matura?

Planowanie własnej kariery czy matura? Wybór należy do Ciebie!

Jeśli nie wiesz, dokąd idziesz, dojdziesz tam, gdzie pokierują cię inni


Na szczęście nikt z nas nie musi podejmować tak dramatycznych wyborów. Cześć z nas maturę ma już za sobą, cześć zda ją już niedługo. Jednak ani jedni, ani drudzy nie są zwolnieni z planowania własnego rozwoju zawodowego. Podejmując decyzję o wyborze kierunku studiów, rodzaju wykonywanej pracy - planujemy. Celem tego artykułu jest przybliżenie metod planowania oraz refleksja na temat roli własnych wartości, zainteresowań i predyspozycji podczas planowania kariery zawodowej. Karierze związanej bardziej z własnym rozwojem zawodowym, z samorealizacją, a mniej z zarabianiem pieniędzy. Związek pomiędzy powyższymi jest przecież taki, jak w tej opowieści:Uczeń zadaje swemu Mistrzowi następujące pytanie: Mistrzu, powiedz mi, co mam robić, żeby być bogatym?

Są dwie potężne boginie - rzecze mistrz -bogini Bogactwa i bogini Mądrości. Jeśli będziesz zbyt natarczywie podążał za tą Pierwszą, Druga wzgardzi tobą i zostaniesz odrzucony. Jeśli jednak będziesz w ciągu swego życia podążał za boginią Mądrości, bogini Bogactwa poczuje się zazdrosna i sama będzie Ciebie szukać!


Opinie ekspertów na temat wyższego wykształcenia, ciągłego rozwoju i doskonalenia zawodowego są zbieżne. Aby w przyszłości dobrze zarabiać, trzeba najpierw w siebie zainwestować! Wykształcenie wyższe jest już nie tyle atutem, ale podstawą podczas rozmowy o pracy i karierze. Wygrywają ci, którzy rozumieją potrzebę nieustannego rozwoju. Wygrywają ci, którzy swój rozwój zawodowy świadomie i mądrze planują.


By mądrze planować własny rozwój zawodowy, trzeba chcieć planować, wierzyć, że planowanie na długi czas do przodu jest możliwie, oraz znać metody planowania. Warto zadać sobie następujące pytania, by sprawdzić, jak jest z tym planowaniem w moim życiu:



  • Czy uważam, że potrafię dokonać trafnego wyboru dotyczącego na przykład kierunku studiów lub zawodu?

  • Czy uważam, że człowiek jest kowalem własnego losu, czy raczej narzędziem w rękach nieprzewidywalnej siły wyższej?

  • Na ile ja sam, a na ile otoczenie decyduje o tym, co osiągam, co teraz robię, co będę robić w przyszłości?

  • Do tej pory najistotniejsze decyzje w moim życiu podejmowali za mnie inni ludzie. Czy to prawda? Czy jestem gotowy, by to zmienić?

  • Co jest dla mnie ważniejsze: możliwość podejmowania ryzyka i odpowiedzialności, czy raczej stabilizacja i bezpieczeństwo?

  • Czy podejmując decyzje o dalekosiężnych skutkach zastanawiam się nad tym, jak zmienia się świat, ludzie, mentalność, potrzeby społeczeństwa?

  • Czy znam opracowania specjalistów dotyczące tzw. zawodów przyszłości?

  • Czy uważam, że świat należy do super wąskich specjalności, czy raczej osób orientujących się dobrze w kilku dziedzinach?

  • Czy przy podejmowaniu decyzji związanych z wyborem studiów lub pracy kieruję się: własnymi zainteresowaniami, chęcią realizacji marzeń, brutalną rzeczywistością?

  • Czy słucham rad znajomych i rodziny? Czy obserwuję, co wybierają inni?

  • Czy znam i stosuję jakieś metody planowania i zarządzania sobą w czasie?

Jeśli zadałeś sobie trud, by odpowiedzieć na powyższe pytania, już zacząłeś planować. Powyższe pytania koncentrowały się wokół kilku istotnych postaw. Samodzielności i zależności, wiary w siebie i poczucia niemocy. Wielu z nas uważa, że mamy bardzo mało możliwości. Ograniczeni sytuacją rynku pracy niewiele można zdziałać. A przecież, w porównaniu do ostatnich kilkudziesięciu lat, mamy wprost nieograniczone możliwości. Już samo to, że czytasz ten artykuł w Internecie świadczy o tym, że masz potencjalnie nieograniczony dostęp do wszystkich informacji, jakie kiedykolwiek ktokolwiek posiadał. Dostęp do edukacji, technologii, do ludzi i do wiedzy jest tak bardzo szeroki. Nie tutaj więc należy szukać bariery, ale w naszej mentalności. Znamy przecież ludzi, którzy pomimo trudności zdołali osiągnąć bardzo dużo. Co więc potrzeba, by dobrze planować własny rozwój?
Krok 1: Planowanie własnego rozwoju jest możliwe.

Ważne jest, by uświadomić sobie, że realizacja własnych planów jest możliwa. Bowiem kto chce, szuka sposobu. Kto zaś nie chce, szuka powodu. Zgodzę się z tymi, którzy szukają powodów, dla których ma się nie udać ich plan (znalezienie pracy, wymarzone studia). Jeśli ktoś chce znaleźć powody, dlaczego nie dostał tak długo pracy, to je znajdzie: trudna sytuacja na rynku pracy, zagmatwane przepisy, ogromna konkurencja, nierówny start. I wtedy już spokojnie można się (i otoczenie) przekonać, że realizacja planu jest niemożliwa. Ale dalszą część mojego artykułu poświęcę jednak tej grupie, którzy szukają sposobów! Takim sposobem na realizację planów jest przecież choćby zdobycie wykształcenia. A to zależy przecież od nas samych.


Krok 2: Co jest potrzebne, by rozwijać się zawodowo?


Znajomości? Z pewnością tak! Nie licząc sytuacji, w których zatrudnia się "krewnych i znajomych królika", poszukiwanie pracowników przez znajomych jest bardzo dobrą metodą. Trudno się dziwić pracodawcom, że współpracują z ludźmi, których znają. By jednak zostać poleconym, trzeba przedstawiać dla pracodawcy konkretną wartość. Bez względu na to, w jakiej branży rozpoczniesz swoją aktywność, wymagania i ocenianie twojej osoby będzie gromadzić się wokół poniższych elementów.

WIEDZA to zgromadzone i uporządkowane przez każdego z nas informacje, fakty, definicje, teorie tworzące całość. Mogę wtedy powiedzieć: moja wiedza z tej dziedziny jest duża, choć nieustannie ją uzupełniam. Przydatna, sprawdzona teoria jest pomocna w pracy zawodowej. Jednak jest jednym z elementów sukcesu na rynku pracy. Sama "sucha" wiedza nie gwarantuje sukcesu, jaskrawy przykład: teoria i praktyka pływania - wiedza z zakresu stylów pływania nie zagwarantuje mi, że poradzę sobie w wodzie.


DOŚWIADCZENIE to dowód, że nastąpiło już kiedyś spotkanie i weryfikacja teorii w praktyce. Mogę powiedzieć: wiem, że to naprawdę działa, sprawdziłem to i doświadczyłem. Wciąż jednak nie wiemy, z jakim skutkiem: czy z sukcesem, czy z porażką. By sprawdzić doświadczenie, stosujemy analizę życiorysu, sprawdzamy referencje. Już w czasie studiów zdobywamy doświadczenie czy to działając w organizacjach studenckich, działając jako wolontariusz, pracując jako student. Warto robić coś więcej, niż tylko przewidziane w programie praktyki studenckie. To robią wszyscy, Ty zrób coś jeszcze, ponieważ na rynku pracy obowiązuje taka sama zasada, jak w marketingu: wyróżnij się, albo zginiesz w tłumie!


UMIEJĘTNOŚCI. O ile wiedza to "certyfikat" posiadania, o tyle umiejętności to "certyfikat" wykonania. Dziś już wiemy, większość zawodów wykonywanych organizacjach przyszłości będzie związana z ludźmi. Tym większą rolę mają wtedy umiejętności interpersonalne (motywowania, kierowania, komunikacji, autoprezentacji). Pytanie o umiejętności brzmi: czy potrafisz to zrobić dobrze? Już nie interesuje nas, czy to robiłem w przeszłości, ale czy potrafię to zrobić teraz z dobrym skutkiem.


KWALIFIKACJE to dowód na posiadanie konkretnej wiedzy lub umiejętności (dyplom, ukończony kurs poświadczony dokumentem, certyfikatem). Kwalifikacje pozwalają przypuszczać, że posiadacz takiego dokumentu ma odpowiednią wiedzę i umiejętności.


CECHY osobowościowe to predyspozycje do wykonywania danego zadania Przykładowo wśród cech menedżera najczęściej wymienia się otwartość na ludzi, tolerancję na niepewność, szybkość działania i sprawność w podejmowaniu decyzji. Strukturę cech osobowości sprawdzają psychologiczne testy osobowościowe. Jeśli chcesz sprawdzić swoją strukturę osobowości, znajdź psychologa (poradnie, Biura Karier), i umów się na spotkanie. Nigdy nie jest za dużo wiedzy o samym sobie.


KOMPETENCJE. Kompetentny pracownik wie, co robić i wie jak to robić. Kompetencja łączy i zawiera w sobie wiele powyższych elementów. Kompetencja to odpowiednia wiedza, doświadczenie i kwalifikacje. To właśnie z kompetencji wynika efektywność działania. Stąd tak często, pomimo olbrzymiej ilości kandydatów, trudno znaleźć kompetentnego pracownika.


POSTAWY to nasz stosunek do świata i do ludzi. To one najczęściej decydują o radzeniu sobie na studiach, w pracy. Przykładem otwartej postawy jest tzw. mobilność zawodowa, czyli gotowość do przenoszenia się w poszukiwaniu pracy.



Krok 3: Czy chcę budować na własnym potencjale?
Widzimy już teraz, jak wiele rzeczy składa się na nasz wybór, na nasz rozwój zawodowy i poczucie satysfakcji zawodowej. Wiedza, doświadczenie, kompetencje to nasz potencjał do rozwoju. Ale to tylko fundament, na którym możemy (ale nie musimy) zbudować kariery. Wielu jest utalentowanych ludzi, którzy i tak mówią, że nie tego się spodziewali, nie tak planowali własne życie zawodowe.

Dlatego ważnym pytaniem jest: Czy chcę? To pytanie o motywację, o to, skąd biorę siły do pracy, do radzenia sobie z przeciwnościami. Wielu z nas znajduje oparcie w rodzinie, bliskich. Warto również przypomnieć sobie dotychczasowe sukcesy, uświadomić sobie, że już nie raz mi się udawało, więc i tak będzie tym razem. Z pewnością w trudnych momentach przydaje się optymizm i kreatywność. Optymiści trudności w realizacji swoich planów częściej postrzegają jako chwilowe, przemijające. Osoby kreatywne potrafią znaleźć inne drogi dojścia do celu: jeśli w tej firmie nie chcą mnie wejściem głównym, dostanę się od kuchni! Na ogłoszenie
o pracę jako tłumacz spłynęło kilkaset ogłoszeń. Wszystkie bardzo do siebie podobne. Tylko jedna osoba, by udowodnić swemu przyszłemu pracodawcy, że zna się na swoim fachu, przetłumaczyła stronę internetową firmy na angielski i dołączyła ją do swojego życiorysu. Nie trzeba dodawać, kogo pracodawca wybrał spośród wszystkich ubiegających się o to stanowisko! To właśnie jest kreatywność. Dlatego warto chcieć się rozwijać, by móc się rozwijać.


Krok 4: Jakie są metody planowania własnej kariery?


Skoro wiemy już, że można i warto podjąć trud świadomego planowania (choć oddanie tego w ręce innych wydaje się pozornie łatwiejsze), poznajmy jeszcze skuteczne metody wspomagające planowanie własnej kariery. Są one bardzo podobne do metod, które stosują przedsiębiorcy planujący rozwój własnej firmy! Gdyż tak naprawdę każdy z nas na rynku (pracy) powinien zachowywać się tak, jak rozwijająca się na rynku firma: obserwować, wyprzedzać innych, zaskakiwać, być konkurencyjnym.


Analiza trendów. Świat się zmienia, ktoś kiedyś powiedział, że jedyną stałą rzeczą jest zmiana. Dlatego podczas planowania, podejmowania decyzji
o konsekwencjach odległych w czasie pamiętajmy, że nie ważne jest, co dziś jest modne, ale co będzie przydatne za kilka miesięcy czy lat. W przypadku wyboru kierunku studiów obserwujemy, jakie specjalności będą z dużym prawdopodobieństwem cenne za 3 lub 5 lat. Pytamy: w jakim kierunku idzie świat, gdzie zmierza gospodarka? Co będzie cenione, gdy skończę studia?


Analiza własnych predyspozycji zawodowych. Wiemy, że znajomość własnego potencjału jest pierwszym krokiem w planowaniu. Odpowiadając na pytanie: co już mam, wiem, na czym mogę budować, jakie są moje mocne strony, a co jeszcze powinienem rozwijać. Stosując testy kompetencyjne, odwiedzając poradnie czy biura karier mieszczące się przy niektórych szkołach wyższych czy też rozmawiając z tymi, którzy już pracują zdobywamy bardzo cenne informacje.


Analiza własnych wartości i zainteresowań. Choć wielu o tym zapomina, to jednak pracuje się po to, żeby żyć... Nie odwrotnie. Pamiętajmy, że nauka i praca, na którą kierujemy bardzo dużo czasu i energii, czemuś służy. Czemuś wyższemu, naszym wartościom, pasjom. Na takie pytania każdy odpowiada samodzielnie, istnieją także narzędzia (testy, kwestionariusze) analizy wartości i zainteresowań.


Zasada 80 / 20. Podczas planowania pamiętajmy o regule Pareto. Ten ekonomista odkrył, że w wielu dziedzinach życia można zastosować regułę 80% na 20%.Przykłądowo 80% zasobów materialnych jest w posiadaniu 20% ludzi; używamy 20% ubrań przez 80% czasu, 20% dywanu jest wydeptane, a 80% prawie nic, bo po 20% dywanu chodzimy 80% czasu!


Co to ma wspólnego z planowaniem? Otóż tylko 20% rzeczy (najważniejszych) daje nam 80% efektów. Ze 100 wykonanych telefonów o pracę 80% nie przyniesie żadnego rezultatu. Podczas przygotowań do matury w ciągu 20% naszej nauki uczymy się 80% materiału. Reszta? Cóż... Znając tą regułę możemy świadomie nakierować się na rzeczy najważniejsze, przynoszące efekt, rezultat naszego działania.


Złudzenie bliskości. Ta zasada jest związana z regułą 80 / 20. Jest to przyczyna, dla której poświęcamy dużo czasu na rzeczy tak naprawdę mało ważne. Dlaczego? Bo są nam bliskie czasowo, są tuż tuż, wydaje się nam, że przez to są najważniejsze. Zapominamy przez to o sprawach istotnych. Tego nam robić nie wolno, jeśli chcemy skutecznie planować. Często zaniedbujemy naukę języków, bo przecież w najbliższym tygodniu nie wybieramy się za granicę. Jest to jednak przecież złudzenie, ta sprawa jest bardzo ważna, choć zyski przyniesie nam w odległym czasie. Warto więc, byś odpowiedział sobie na pytanie: ile z tych rzeczy, które dziś zrobiłem lub mam zamiar zrobić, naprawdę przybliży mnie do mojego (odległego w czasie) celu?


Formułowanie (i zapisywanie) celów. Cel konkretnie nazwany i określony czasowo motywuje do działania, przykładowo: do końca tego miesiąca odwiedzę Szkołę, na której chcę studiować i porozmawiam przynajmniej z pięcioma jej studentami! Jeśli powiem sam do siebie: tak bardzo chciałbym gdzieś wyjechać... prawdopodobnie nic z tego nie wyniknie. Jeśli jednak powiemy (i napiszemy w kalendarzu) Sylwester 2005 spędzam w Egipcie!, jest bardzo prawdopodobne, że tak będzie. Szczególnie, jeśli dobrze zaplanujemy, w jaki sposób zdobędziemy na to fundusze!


Formułowanie scenariuszy rozwoju pomaga w sytuacji, gdy coś nie idzie tak, jak chcemy. Warto mieć wtedy kilka alternatywnych scenariuszy dotarcia do celu. Przewidywanie i eliminowanie potencjalnych trudności to zarządzaniem ryzykiem, przewiduję, co może iść nie tak i planuję, co zrobię w takiej sytuacji. Zawsze jest przecież więcej niż jedna droga to celu.


Planowanie kariery czy matura? Oczywiście, że obie rzeczy są ważne. Każdy zdany życiowy egzamin, trudna rozmowa kwalifikacyjna czy rozmowa z szefem jest dla nas źródłem wielu cennych informacji o sobie i o świecie. Jest ważna o tyle, o ile zbliża nas do naszych celów i wzbudza zazdrość bogini Bogactwa!



Powyższy artykuł jest uzupełnieniem i podsumowaniem cyklu szkoleń pod tytułem Planowanie kariery zawodowej i wybór kierunku studiów przeprowadzonych dla maturzystów przez autora w ramach współpracy z Wyższą Szkołą Zarządzania Personelem oraz kadrą pedagogiczną warszawskich liceów.
Autor: Krzysztof Filarski